ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଏ ଡରେ? ଏବଂ କାହିଁକି?

ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ସ୍ମାରକୀ ବକ୍ତୃତା,  ସେଣ୍ଟ ପାଟ୍ରିକ୍ସ ହାଇସ୍କୁଲ, ସେକନ୍ଦରାବାଦ, ୧୧ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬

ପ୍ରଫେସର ପରକାଳ ପ୍ରଭାକର*

ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ସମୟରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି ଏବଂ ମୋ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଯାଇଥିଲା। ମୋର ପୁସ୍ତକ The Crooked Timber of New India (ଦି କ୍ରୁକେଡ୍ ଟିମ୍ବର୍ ଅଫ୍ ନ୍ୟୁ ଇଣ୍ଡିଆ) ରେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା। ସେହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶୀର୍ଷକ ଥିଲା ‘ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଏ ହତ୍ୟା କଲା?’। ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବେ ଯେ ମୁଁ ପଚାରିଥିଲି, ‘ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଏ ହତ୍ୟା କଲା’। ମୋର କହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଯେ ସେ କେବଳ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହାନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ଯେ, ପ୍ରକୃତରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା।

ଆଜି ମୁଁ ସେହି ସମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁନାହିଁ। ମୁଁ ଏକ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛି: ‘ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଏ ଡରେ?’ ମୁଁ ଏହା ମଧ୍ୟ ପଚାରୁଛି, ‘ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ଭୟ କରନ୍ତି?’

ଚଳିତ ବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ, ମୁଁ ରାଞ୍ଚିର ଉପକଣ୍ଠରେ ଥିବା ବାଗାଇଚା, ନାମକୁମ୍‌କୁ ଯାଇଥିଲି। ମୁଁ ସେଠାରେ ଦୁଇ ଦିନ ବିତାଇଥିଲି। ତାଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ଅବସରରେ ମୁଁ ଏକ ବକ୍ତୃତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲି। ଏହାର ନାମ ଥିଲା ‘ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ଜୟନ୍ତୀ ବିମର୍ଶ’।

ଆଜି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହ ମୋର ଦୁଃଖ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଆସିନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସେଲିବ୍ରେଟ୍ କରିବାକୁ ବା ତାଙ୍କର ଜୀବନୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପଲବ୍ଧି କରିବାକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେ ଯେଉଁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପାଇଁ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେଥିରୁ ପ୍ରେରଣା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି।

ଏହି ଅବସରରେ ମୋତେ କହିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିବାରୁ ମୁଁ ଆୟୋଜକମାନଙ୍କ ନିକଟରେ କୃତଜ୍ଞ।

କିଛି ଚିନ୍ତାଜନକ ବିଷୟ

ମୁଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ, ଆଜିକାଲି ମୋତେ ଚିନ୍ତିତ କରୁଥିବା କିଛି ବିଷୟ ପ୍ରତି ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆପଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କେହି ହୁଏତ ଏହି ବିପଦର ଘଣ୍ଟି ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିବେ। ଯେତେବେଳେ ବି ମୋତେ କୌଣସି ସଭାରେ (ତାହା ଛୋଟ ହେଉ କିମ୍ବା ବଡ଼) ସମ୍ବୋଧିତ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ମୁଁ ଏହି ସତର୍କତାମୂଳକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଅବଶ୍ୟ କହିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଏହି କିଛି ଧାଡ଼ି ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଏହାକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବା ପାଇଁ କ୍ଷମା କରିବେ। ମୁଁ ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଛି କାରଣ ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପ୍ରଥମ ସତର୍କତା: ଯଦି ଏହି ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ କିଛି ଲୋକ ଭାବୁଥାନ୍ତି ଯେ ଆମେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ସଭା ଆୟୋଜନ କରିବା ଜାରି ରଖିପାରିବା, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦେଶର ଅନେକ ଭାଗରେ ନିଜ ମତାମତ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଏବଂ ବିନା କୌଣସି ପରିଣାମର ଭୟରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା କ୍ରମଶଃ କଠିନ ହୋଇପଡ଼ୁଛି। ଯଦି ପରିସ୍ଥିତି ଏହିଭଳି ଚାଲେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଏଭଳି ସଭା ଆୟୋଜନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ।

ଦ୍ୱିତୀୟ: ଚଳିତ ବର୍ଷ ଆମର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସରେ ଲାଲକିଲ୍ଲା ଉପରେ ଆମର ପ୍ରିୟ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଉଡ଼ିବା ପ୍ରାୟ ନିଶ୍ଚିତ। କିନ୍ତୁ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ କଥା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଯେକେହି ବି ଅନୁମାନ କରିପାରିବେ ଯେ ସେଠାରେ କେଉଁ ରଙ୍ଗର ପତାକା ଉଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।

ତୃତୀୟ: ନିକଟରେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ସର୍କୁଲାର ଜାରି କରିଛି। ଏହା ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍‌ର ସମସ୍ତ ଛଅଟି ଯାକ ସ୍ତୋତ୍ର (stanzas) ଗାନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଛି। ଏହା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ଏହାକୁ ଜନ ଗଣ ମନ ପୂର୍ବରୁ ଗାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ବର୍ତ୍ତମାନର ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରା ନଯାଏ, ତେବେ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ଜନ ଗଣ ମନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇପାରେ। ଆମ ଲୋକସଭାରେ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଦଶ ଘଣ୍ଟିଆ ସର୍ବଦୀର୍ଘ ଆଲୋଚନା ଯଦି ଆମକୁ କିଛି ସୂଚାଉଛି, ତେବେ ତାହା ହେଉଛି ଏହିଆ। ଆମ ସଂସଦ ଏବେ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସଦ ପାଖରେ ସମୟ ନାହିଁ। ବେକାରୀ, ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ମଣିପୁର ପରିସ୍ଥିତି, ଦେଶରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଟଙ୍କାର ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ, ‘ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର’, ଚୀନ୍ ଦ୍ୱାରା ଆମର ବିଶାଳ ଭୂଭାଗ ଜବରଦଖଲ, ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜରୁରୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ କୌଣସି ଆଲୋଚନା ହୋଇନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଲୋକସଭା ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଉପରେ ଦଶ ଘଣ୍ଟିଆ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ସମୟ ବାହାର କରିପାରିଲା।

ଯଦି ଆମେ ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଏମିତି ଚାଲିବାକୁ ଦେବା, ତେବେ ଏହି ତିନୋଟି ବିପଜ୍ଜନକ ସମ୍ଭାବନା ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ବାସ୍ତବତାରେ ପରିଣତ ହେବ।

ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ବିପଦ ମଧ୍ୟ ଦାନା ବାନ୍ଧୁଛି, ଯାହା ଚତୁର୍ଥ। ନିକଟରେ ସରକାର ଜନସଂଖ୍ୟାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ କମିଟି (HLCDC) ଗଠନ କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଏହା ଆମ ସମାଜ ସହିତ କ’ଣ କରିପାରେ, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ବା ନିୟମାବଳୀ (terms of reference) ପଢ଼ିବାକୁ ହେବ। ଏଥିରେ ‘ଅବୈଧ ଅନୁପ୍ରବେଶ’ ଶବ୍ଦର ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାରରୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡୁଛି।

ଆମର ମୂଲ୍ୟବୋଧ

ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମନେ ପକାଏ ଏବଂ ଆମେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖୁ ଓ ଶାସକ ଗୋଷ୍ଠୀ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖୁଥିଲା ସେ ବିଷୟରେ ଭାବେ, ମୋର ୱିଲିୟମ୍ ବ୍ଲେକ୍‌ଙ୍କର ସେହି କଥା ମନେପଡ଼େ:

“ଏକ ଗଛ ଯାହା କାହାକୁ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆଣିଦିଏ, ତାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ସବୁଜ ଜିନିଷ ଯାହା ବାଟ ଓଗାଳି ଠିଆ ହୋଇଛି… ମଣିଷ ଯେମିତି, ସେ ସେମିତି ହିଁ ଦେଖେ।”

ଆମେ ସମସ୍ତେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁ। ସେହି ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ୮ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୦ ରେ ନିଜ ଗିରଫଦାରୀ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ କହିଥିଲେ:

“ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି, ମୁଁ ନିଜକୁ ଆଦିବାସୀ ଲୋକ ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଜୀବନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି… ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ମୁଁ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଆଲୋକରେ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଅନେକ ନୀତି ଏବଂ ଆଇନ ଉପରେ ମୋର ଅସହମତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛି। ମୁଁ ସରକାର ଏବଂ ଶାସକ ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଥିବା ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପର ବୈଧତା, ସାମ୍ବିଧାନିକତା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି। ଯଦି ଏହା ମୋତେ ଜଣେ ‘ଦେଶଦ୍ରୋହୀ’ କରାଏ, ତେବେ ତାହା ହିଁ ସଠିକ୍। ଆମେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅଂଶବିଶେଷ। ଏକ ପ୍ରକାରେ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅଂଶ ହୋଇଥିବାରୁ ଖୁସି। ମୁଁ ଜଣେ ନିରବ ଦର୍ଶକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହି ଖେଳର ଏକ ଅଂଶ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ… ମୋତେ/ଆମକୁ ଏହାର ପରିଣାମ ଭୋଗିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ କେବଳ ଏତିକି କହିବି ଯେ ମୋ ସହ ଯାହା ଘଟୁଛି ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ବା ଏକାକୀ ନୁହେଁ। ଅନେକ ସମାଜସେବୀ, ଓକିଲ, ଲେଖକ, ସାମ୍ବାଦିକ, ଛାତ୍ର ନେତା, କବି, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆଦିବାସୀ, ଦଳିତ ଏବଂ ବଞ୍ଚିତ ଶ୍ରେଣୀର ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଶାସକ ଶକ୍ତି ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରାଯାଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ବର୍ଷ ମୋ ସହ ଏକତାର ସହ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟରେ ମୁଁ କୃତଜ୍ଞ।”

ଚାଲନ୍ତୁ ସେ କହିଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା:

ଆଦିବାସୀ; ଦଳିତ; ବଞ୍ଚିତ ଶ୍ରେଣୀ; ଶାସକ ଶକ୍ତି; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଜୀବନ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ; ଅସହମତି (ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ); ଏକତା; ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ; ବୈଧତା; ସାମ୍ବିଧାନିକତା; ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣତା; ଦେଶଦ୍ରୋହୀ; ନିରବ ଦର୍ଶକ; ମୂଲ୍ୟ ଦେବା; ପରିଣାମ ଭୋଗିବା।

ଦେଶର ସ୍ଥିତି

ଅର୍ଥନୀତି

ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର କିଛି ଜିଦ୍‌ଖୋର ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରହିଛି। କ୍ରମାଗତ ତୃତୀୟ ପାଳିରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ: ନୀତି ପ୍ରଣୟନରେ ତତ୍କାଳୀନ ଆଡ୍-ହକ୍ ମନୋଭାବ (Ad hoc-ism), ଅତୀତର ଭୁଲ୍‌ରୁ ଶିଖିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ବାସ୍ତବ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା, ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ଗୋଲାପୀ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ତଥ୍ୟକୁ ବଦଳାଇବା, ନିଜର ପ୍ରଚାରକୁ ନିଜେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା (ଯଦିଓ ଏହା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କେବଳ ପିଆର୍ ଆଖ୍ୟାନ ତିଆରି ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥାଏ), ନିଜର ନିର୍ବାଚନୀ ସଫଳତାକୁ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ସମର୍ଥନ କିମ୍ବା ଫଳାଫଳ ବୋଲି ଭୁଲ୍ ବୁଝିବା।

ସରକାର ନିଜର ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ମନୋଭାବରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛନ୍ତି। ଏହା ଆର୍ଥିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା, ଦେଶକୁ ଆସୁଥିବା ପୁଞ୍ଜି ପ୍ରବାହ ହ୍ରାସ ପାଇବା, ଭାରତରୁ ପୁଞ୍ଜି ବାହାରକୁ ଚାଲିଯିବା, କର୍ପୋରେଟ୍ ଟ୍ୟାକ୍ସ ହ୍ରାସ ସତ୍ତ୍ୱେ ଘରୋଇ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିବେଶ ହ୍ରାସ ପାଇବା, ବହୁ ପ୍ରଚାରିତ ପ୍ରଡକ୍ସନ୍ ଲିଙ୍କଡ୍ ଇନସେଣ୍ଟିଭ୍ (PLI) ଯୋଜନା ଏବଂ ସରକାରୀ ନିବେଶର ତଥାକଥିତ ‘ଭିଡ଼’ (crowding in) ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଦେଶର ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ହ୍ରାସ ପାଉଛି କିମ୍ବା ସ୍ଥିର ରହିଛି, ଯାହା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ନୁହେଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣୁ ଯେ ଏହା ହେଉଛି ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଯାହା ଆମ ଦେଶର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଗୁଜରାଣ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ଆୟ ଦେଇପାରେ।

ଏହା ବଦଳରେ, ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ‘ସଂସ୍କାର ଯାତ୍ରାକୁ ଅଧିକ ଗତିଶୀଳ’ କରାଯିବ, ‘ସହଜ ଜୀବନଧାରଣ’ (ease of living) ଏବଂ ‘ସହଜ ବ୍ୟବସାୟ’ (ease of doing business) ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବ, ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ସମୟ ବିତାଉଛି। କାହା ପାଇଁ? ସ୍ପଷ୍ଟତଃ, ଏହାର କିଛି ପସନ୍ଦର ପୁଞ୍ଜିପତି ବନ୍ଧୁ (cronies) ଙ୍କ ପାଇଁ।

ଦେଶରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଏବେ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଖର୍ଚ୍ଚ (consumption) ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ବିଶେଷ କରି ଗରିବ ଏବଂ ବଞ୍ଚିତ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ବଢୁଥିବା ଜୀବନଯାତ୍ରା ଖର୍ଚ୍ଚ, ଯୁବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବେକାରୀ ଏବଂ ଶିକ୍ଷିତ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖୁନାହିଁ। ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଆର୍ଥିକ ନୀତି ପ୍ରଣେତା କହିଥିଲେ ଯେ ସୁଯୋଗର ଅଭାବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆକାଂକ୍ଷାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଆମ ଯୁବକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେଇ ରହୁଛନ୍ତି। ସେ ଏହା ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ଉଭୟ ସଂଗଠିତ ଏବଂ ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ର ଶ୍ରମ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟୋଜିତ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ। ବଢୁଥିବା ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖୁନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ନୀତି ବିଶାରଦମାନେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତି ‘ଅସମାନତାକୁ ନେଇ ନିଜର ଶୋଇବା ଖରାପ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ’।

ବର୍ତ୍ତମାନର ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜର ଅତୀତର ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ସାଧୁ ସମୀକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଭୁଲ୍ ସଂଶୋଧନ କରିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ। ବିମୁଦ୍ରାକରଣ (demonetisation) କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିନାହିଁ, ଯଦି ସେଥିରେ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥାଏ। ଏହା ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରର ହଜାର ହଜାର ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା। ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଶିକ୍ଷା ଦେଲାନାହିଁ। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବାର ପ୍ରାୟ ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ନଗଦ କାରବାର ହ୍ରାସ କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି। UPI କାରବାରର ବିଶ୍ଳେଷିତ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ନଜର ପକାଇଲେ ହିଁ ଏହା ଜଣାପଡ଼ିବ।

ଏହି ଶାସନ ଗରିବ ଏବଂ ବଞ୍ଚିତଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଧିର।

ସେହି କ୍ଷତିକୁ ସୁଧାରିବା ନିଜେ କଠିନ। କିନ୍ତୁ ସେହି କ୍ଷତି ସହିତ ଯାହା ଘଟିଲା ତାହା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ: ସାଂସ୍ଥାନିକ ସାଲିସ୍ (institutional compromise) ଯାହା ଘଟିଛି ଏବଂ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଆମର ଆର୍ଥିକ ତଥ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ସାଲିସ୍। ଆମର ଜାତୀୟ ଆୟର ଆକଳନ ସନ୍ଦେହଜନକ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ମୂଳ ବର୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିବାଦୀୟ ନୁହଁନ୍ତି। ସେଗୁଡ଼ିକର ସଂଗ୍ରହ, ଭୁଲ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ (proxying), ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ବିଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଗଣନାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହଘେରକୁ ଆସିଛି।

ଆମର ପରିସଂଖ୍ୟାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ଅବିଶ୍ୱାସନୀୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅବିଶ୍ୱାସନୀୟ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି। ଯୋଜନା ଆୟୋଗ (Planning Commission) ହୁଏତ ବହୁତ ବଡ଼ ଥିଲା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ସଂସ୍ଥା ହୋଇନଥାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଏହା ତତ୍କାଳୀନ ସରକାରଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ମନଗଢ଼ା ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟ ଦେଉନଥିଲା। ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଆସିଥିବା ‘ନୀତି ଆୟୋଗ’ (NITI Aayog) ଗତ ବାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାମ କରିନାହିଁ।

ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ତୁଳନାରେ ଟଙ୍କାର ବିନିମୟ ମୂଲ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ବିଲିୟନ ବିଲିୟନ ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ହସ୍ତକ୍ଷେପ କେବଳ ହଠାତ୍ ଏକ ବଡ଼ ପତନକୁ ରୋକିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଦ୍ରାର କ୍ରମାଗତ ଅବନତିକୁ ରୋକିପାରି ନାହିଁ। ପ୍ରତି କାରବାର ଦିନରେ ଟଙ୍କା ନୂଆ ନୂଆ ନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଛୁଉଁଛି। ଟଙ୍କାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଥିବା ମୌଳିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାର ବୁଝିପାରୁଥିବା ପରି ମନେହେଉନାହିଁ ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ଆଜି ଏସିଆର ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀ ମୁଦ୍ରା ହୋଇଛି, ତାହା ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ସରକାର ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦାୟୀ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସଜାଡ଼ିବାରେ ଜନ୍ମଗତ ଭାବେ ଅଯୋଗ୍ୟ। ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତାବାଦୀ ଢାଞ୍ଚାରେ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା। ଦେଶ ପାଇଁ ଏହାର କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ଯୋଜନା ନାହିଁ। ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି କିଛି ପସନ୍ଦର ପୁଞ୍ଜିପତି ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା।

ଗତ ବାର ବର୍ଷ କେବଳ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ପାଇଁ ଖରାପ ଥିଲା ବୋଲି ଭାବିବା ଏକ ଭୁଲ୍ ହେବ।

ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ସମାଜକୁ ମୌଳିକ ଭାବେ ବଦଳାଇ ଦେଉଛି। ତାହା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ୟା।

ରାଜନୀତି

ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ସମାବେଶୀ ଭାରତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା

ବର୍ତ୍ତମାନର ସରକାର ଭାରତର ସେହି ପରିକଳ୍ପନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଟିଳତାର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ବହୁମୁଖୀ ଏବଂ ସଂଘୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ନିଜ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା, ସମାନତା, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଭ୍ରାତୃଭାବ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ତଥା ଏକ ମାନବୀୟ ସମାଜ ଗଠନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ ଥିଲା। ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଆମର ଭାଗ୍ୟ ସହ ମିଳନ (tryst with destiny) ଏବଂ ୧୯୫୦ ମସିହାର ସମ୍ବିଧାନରେ ସନ୍ନିହିତ ରାଜନୈତିକ ବୁଝାମଣାରେ ଥିବା ଭାରତର ସେହି ପରିକଳ୍ପନା ଏବେ ଚରମ ବିପଦରେ।

ଭାରତର ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ବହୁମୁଖୀ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିକଳ୍ପନା ଉପରେ ଏହି ସରକାର ଏବଂ ଅତୀତକୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଅନେକ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ସଂଗଠନ ପକ୍ଷରୁ କ୍ରମାଗତ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଉଛି। ସେମାନେ ଖୋଲାଖୋଲି ଏବଂ ଜିଦ୍‌ଖୋର ଭାବରେ ଏକ ଅସମାନ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଯୋଜନା ହେଉଛି ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ତାର ଅତୀତ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜିବା; ସେହି କାଳ୍ପନିକ ଅତୀତରୁ ଏକ ମନଗଢ଼ା ପ୍ରାଚୀନ ଗୌରବ ଉଦ୍ଧାର କରିବା; ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ, ଭାଷାଗତ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଭାବେ ଏକକ ରୂପ ଦେଇ ଏକ ସମରୂପୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବା। ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଯେ ଏକ ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିର ମିଶ୍ରଣ, ଏହି ଧାରଣାକୁ ସେମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଯୋଜନାରେ ଭାରତର ପରିକଳ୍ପନା ହେଉଛି ଆମ ଦେଶକୁ ମିଳିଥିବା ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା, ଜୀବନଶୈଳୀ, ଖାଦ୍ୟପେୟ, ପୋଷାକ ପରିଧାନ, ପୂଜାପଦ୍ଧତି ଏବଂ ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ୱୟର ସମୃଦ୍ଧ ବିବିଧତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଲୁପ୍ତ କରିଦେବା।

ଏକ ଏକକ ରୂପରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ଭାରତ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ‘ସଭ୍ୟତାଗତ’ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପରିକଳ୍ପନା। ତାହା ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନର ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ମତଦାତା ତାଲିକାର ବିଶେଷ ସଂଶୋଧନ (SIR) ହେଉଛି ଏକ ବୃହତ୍ ଯୋଜନାର ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଉପରେ କେବଳ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ଏକଛତ୍ର ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ସେହି ହିନ୍ଦୁ-ଅଧିକାରପ୍ରାପ୍ତ ଦେଶକୁ ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ବୈଧ ନିବାସୀ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ-ରାଷ୍ଟ୍ର ବା ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ରଣନୈତିକ କାରଣରୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ‘ସବର୍ଣ୍ଣ’ ଶବ୍ଦକୁ ଜାଣିଶୁଣି ଦବାଇ ରଖାଯାଇଛି।

କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବାଧାବିଘ୍ନ ଦୂର ହେବ, ଏହାକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଭୀକ ‘ସବର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର’ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯିବ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ରକ୍ତହୀନ ରାଜନୈତିକ ଗଣସଂହାର

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର (Republic) ହେଲୁ, ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତାମାନେ ଏହାର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ ଘର ଭାବେ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରର ସଦସ୍ୟତା ଏବଂ ନାଗରିକତା କୌଣସି ଧର୍ମ, ଜାତି, ଲିଙ୍ଗ, ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ବାସସ୍ଥାନ, ରଙ୍ଗ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ନଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ଭାରତକୁ ନିଜର ବାସଭୂମି ଭାବରେ ବାଛିଲେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ଥିଲେ, ମତଦାତା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ସମାଜର ଜଣେ ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କାହାକୁ ବି ଦେଶର ପ୍ରକୃତ ମାଲିକ ଭାବରେ ଅଧିକାର ଦେଉନଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ସମାନ ଥିଲେ। ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ମାନଦଣ୍ଡ ଥିଲା। ଆମେ ଆମର ନାଗରିକତା କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ ସମାଜର ସଦସ୍ୟତା ପାଇଁ ‘ପୁଣ୍ୟଭୂମି’କୁ ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲୁ।

ୟୁରୋପର ଅନୁଭୂତି ଭିନ୍ନ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଜାତୀୟ-ରାଷ୍ଟ୍ର (nation states) ଗଠନ ହେଲା। ସେଠାରେ ଏମିତି କିଛି ଲୋକ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ଦେଶର ଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ‘ଅନ୍ୟ’ କିମ୍ବା ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଥିଲେ। ତାହା ହିଁ ୟୁରୋପୀୟ ଜାତୀୟ-ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଧାର ଥିଲା। ସେଠାରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଥିଲେ। ରାଜନୈତିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜନ୍ମ, ବଂଶ, ଧର୍ମ, ଭାଷା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ଆଧାରରେ। ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠଙ୍କ ସହନଶୀଳତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା। ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ସେହି ମଡେଲ୍ ଆପଣାଇଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଶରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କର ଗଣସଂହାର କଲେ। ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ଏବଂ ଶେଷ ଭାଗରେ ଆଇବେରିଆନ୍ ଉପଦ୍ୱୀପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜି ଇସ୍ରାଏଲ୍ କରୁଥିବା ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସଫେଇ (ethnic cleansing) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଇତିହାସ ଏଭଳି ସମରୂପୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ ପାଇଁ ଅନେକ ରକ୍ତପାତର ସାକ୍ଷୀ ରହିଛି। ନାଜି ଗ୍ୟାସ୍ ଚାମ୍ବରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପରିଣାମ ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନେ ଏକ ଭିନ୍ନ ପଥ ବାଛିଥିଲେ। ସେମାନେ ଆମର ସାମୂହିକ ଜୀବନକୁ ଏଭଳି ଭାବେ ଗଢ଼ିଥିଲେ ଯେପରି ରାଷ୍ଟ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏକାଠି ରହିବା ଏବଂ ବିକଶିତ ହେବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେବ।

କିନ୍ତୁ ଭାରତର କିଛି ବିଚାରଧାରା ଯାହା ସେହି ଅମାନୁଷିକ ୟୁରୋପୀୟ ଜାତୀୟ-ରାଷ୍ଟ୍ରର ଧାରଣାରୁ ପ୍ରେରଣା ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଯେ ଆମର ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜାତି – ହିନ୍ଦୁ ଜାତିର ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଉ। ବର୍ତ୍ତମାନର ସରକାର ସେହି ବିଚାରଧାରାରୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରର ପରିକଳ୍ପନାରେ, ‘ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ’ ଏପରି ଭାବରେ ନିଜ ସହ ମିଶାଇ ଦିଆଯିବ ଯେପରି ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯିବ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସୀମା ବାହାରକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯିବ, କିମ୍ବା ଗଣସଂହାର ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଲୁପ୍ତ କରିଦିଆଯିବ।

ମନେ ଅଛି, କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସକ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବିଚାରଧାରା? ଏଥିରେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ତିନୋଟି ଉପାୟ ଅଛି: ତିରସ୍କାର (Rejection), ପୁରସ୍କାର (Appeasement), ଏବଂ ସଂସ୍କାର (Reform and assimilation)।

ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଯେତେବେଳେ ଦେଶର ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ସହମତି ସୁଦୃଢ଼ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏକ ବିଶାଳ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସମୁଦାୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବା ବାସ୍ତବବାଦୀ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସେତେବେଳେ ‘ତିରସ୍କାର’କୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ, ସେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ ‘ପୁରସ୍କାର’ ବା ତୋଷଣନୀତି ଏକ ଆଦର୍ଶ ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜରେ ମିଶାଇ ଦେବା (ସଂସ୍କାର), ଯେପରି ସେମାନଙ୍କର ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯିବ। ଆପଣ କିଛି ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତାବାଦୀଙ୍କ ଠାରୁ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣିଥିବେ ଯେ, ‘ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଜଣେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଭଲ ମଣିଷ; ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଜଣେ ମୁସଲମାନ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଭଲ ମଣିଷ।’ ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ କିମ୍ବା ମୁସଲମାନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ‘ସେମାନେ ଆମ ପରି ଏବଂ ତେଣୁ ସହନଶୀଳ ଓ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ।’ ଏହା ହେଉଛି ସେହି ବିଚାରଧାରାର ଏକ ସରଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭ ଯେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭାରତର ଅଂଶ ହେବାର ଅଧିକାର ପାଇବା ପାଇଁ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସହନଶୀଳ’ ଏବଂ ‘ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ’ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ସେହି ପରୀକ୍ଷଣରେ କିଛି ବର୍ଷ ବିଫଳ ହେବା ପରେ, ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସନର ବିଚାରଧାରା ଶେଷରେ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିବା ବିକଳ୍ପକୁ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଏଜେଣ୍ଡାର ସବୁଠାରୁ ଉପରକୁ ନେଇଆସିଛି: ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ବା ‘ତିରସ୍କାର’। ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ସହମତିର ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଏହାର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହିତ, ‘ତିରସ୍କାର’ ଏବେ ‘ବହିଷ୍କାର’ (Ejection) ରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି। ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ସମାଜରୁ ବହିଷ୍କାର।

ମନେ ପକାନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀ ଏଲ୍.କେ. ଆଡଭାନୀ ମୁସଲମାନ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କ ସଂଦର୍ଭରେ କ’ଣ କହୁଥିଲେ? ସେ କହିଥିଲେ, ‘with you, without you, in spite of you’ (ଆପଣଙ୍କ ସହିତ, ଆପଣଙ୍କ ବିନା, ଆପଣଙ୍କ ବିରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ)। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ‘ଯଦି ସେମାନେ ସାଥିରେ ଆସୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ; ଯଦି ସେମାନେ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ବିନା; ଏବଂ ଯଦି ସେମାନେ ବିରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ।’ ଏହା ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେବାର ଏକ ସୂଚକ, ଯଦି ସେମାନେ ସହଯୋଗ ନକରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜକୁ ସାମିଲ ନକରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଶର ରାଜନୈତିକ, ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଏକ ଅସମାନ ତଥା ଅଧୀନସ୍ଥ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ ନକରନ୍ତି। ପିଟିପିଟି ହତ୍ୟା (lynchings), ବୁଲଡୋଜର ଦ୍ୱାରା ଘର ଭାଙ୍ଗିବା, ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଚର୍ଚ୍ଚଗୁଡ଼ିକୁ ଭଙ୍ଗାରୁଜା କରିବା ହେଉଛି ଏହି ବିଚାରଧାରାର ଶାରୀରିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ।

ଆଜି ଆମ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ବାସ୍ତବତାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦରେ ମୁସଲମାନ କିମ୍ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସମୁଦାୟର କୌଣସି ପ୍ରତିନିଧି ନାହାନ୍ତି। କିଛି ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ, କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦରେ ଜଣେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କର ଯେଉଁ ନାମମାତ୍ର ଉପସ୍ଥିତି ଥିଲା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବେ କେବଳ ତଥାକଥିତ ଭାରତୀୟ ମୂଳ ଧର୍ମର (Indic religions) ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱରୁ ବାଦ୍ ଦେବାର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇସାରିଛି।

କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ସମାଜ ବିଷୟରେ କ’ଣ କରାଯାଇପାରିବ? ଆଜିର ଭାରତରେ, ଅସମାନିତ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କୁ ଦେଶରୁ ବାହାର କରିଦେବା ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଲୁପ୍ତ କରିବା ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଅସମ୍ଭବ।

କିନ୍ତୁ, ‘ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର’ ଏକ ରାଜନୈତିକ ବିଲୁପ୍ତୀକରଣ ସମ୍ଭବ।

ନାଗରିକଙ୍କୁ ବିଲୁପ୍ତ କରିବା ବଦଳରେ, ନାଗରିକତାକୁ ବିଲୁପ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଲିଥିବା ମତଦାତା ତାଲିକାର ବିଶେଷ ସଂଶୋଧନ (SIR) ହେଉଛି ସେହି ପ୍ରକାରର ବିଲୁପ୍ତୀକରଣ ପାଇଁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଅସ୍ତ୍ର। ଏହା ସେହି ଅବାଞ୍ଛିତ, ଅପବିତ୍ର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ମତାଧିକାର କାଟି ସେମାନଙ୍କ ନାଗରିକତାକୁ ବିଲୁପ୍ତ କରେ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ମତାଧିକାର ବିନା ନାଗରିକତା ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ନିରର୍ଥକ। ମତାଧିକାର ହରାଇବା ନାଗରିକତାକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦିଏ। ତେଣୁ, SIR ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ବରଣ ଏକ ରକ୍ତହୀନ ରାଜନୈତିକ ଗଣସଂହାର। ଏହା ନାଗରିକତାକୁ ବିଲୁପ୍ତ କରେ, ଲୋକଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ସମାଜରୁ ବାହାର କରିଦିଏ, ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଲୋକଙ୍କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରହୀନ (stateless) କରିଦିଏ। CAA-NRC ଯାହା କରିପାରିନଥିଲା, ତାହା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ SIR କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

ଭାରତକୁ ଏକ ବହୁମୁଖୀ ରାଷ୍ଟ୍ର (state-nation) ଭାବରେ ଦେଖିବାର ପରିକଳ୍ପନା ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା ଏବଂ ଧର୍ମର ବାସସ୍ଥାନ ଥିଲା, ତାହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଟିଳ ଗତିରେ ଧ୍ୱଂସ କରାଯାଉଛି।

ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଆଉ ଥରେ…

ଏହା ହେଉଛି ସେହି ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଆମକୁ ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ୮ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୦ ରେ ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିବା ବିବୃତିରୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଚାଲନ୍ତୁ ମୁଁ ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ଆଉ ଥରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି:

ଆଦିବାସୀ; ଦଳିତ; ବଞ୍ଚିତ ଶ୍ରେଣୀ; ଶାସକ ଶକ୍ତି; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଜୀବନ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ; ଅସହମତି; ଏକତା; ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ; ବୈଧତା; ସାମ୍ବିଧାନିକତା; ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣତା; ଦେଶଦ୍ରୋହୀ; ନିରବ ଦର୍ଶକ; ମୂଲ୍ୟ ଦେବା; ପରିଣାମ ଭୋଗିବା।

ଅନେକ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି ଯେ ଚାଲିଥିବା SIR ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାଦ୍ ଦିଆଯିବା ପାଇଁ ସିଷ୍ଟମେଟିକ୍ ଭାବେ ଆଦିବାସୀ, ଦଳିତ, ବଞ୍ଚିତ ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରାଯାଉଛି।

ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଥାନ୍ତେ।

ଆଜି ଗ୍ରାମୀଣ ଏବଂ ସହରୀ ଭାରତରେ ଅନେକ ଲୋକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଜୀବନ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି।

ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଜାରି ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତେ।

ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଏକତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତେ।

ଆମ ଦେଶର ସାମାଜିକ ସହମତି ଯଥା ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା, ବହୁମୁଖୀତା, ସଂଘୀୟବାଦ, ବିବିଧତା, ନ୍ୟାୟ, ଭ୍ରାତୃଭାବ, ସମାନତା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଜି ଚରମ ବିପଦରେ।

ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ଏହି ମୂଳ ମୂଲ୍ୟବୋଧଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଜଣେ ନିରବ ଦର୍ଶକ ହୋଇ ରହିନଥାନ୍ତେ।

ସେ ଜଣେ ‘ଦେଶଦ୍ରୋହୀ’ ବୋଲାଯିବାର ବିପଦକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥାନ୍ତେ।

ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ତାହା କୁହାଯାଇଥିଲା। ଯଦି ସେ ନିଜର ଅସହମତି ପ୍ରକାଶ କରିବା ଏବଂ ପରିଣାମ ଭୋଗିବା ପାଇଁ ହଜାରେ ଥର ‘ଦେଶଦ୍ରୋହୀ’ ବୋଲାଯାନ୍ତେ ଏବଂ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତେ, ତେବେ ସେଥିରେ ସେ ସାମାନ୍ୟତମ ଦ୍ୱିଧା କରିନଥାନ୍ତେ। ସେହି ପରିଣାମ ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି।

ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ସେ ଚାହିଁଥାନ୍ତେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଇଆ କରୁ।

ଫାଦର୍ ଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ୱାମୀ କୌଣସି କୋଳାହଳ କରୁନଥିଲେ। ସେ ଦେଶର ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ଅବହେଳିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିରବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସକ ଦଳ ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ, ଅସୁସ୍ଥ, ଅଶୀ ବର୍ଷର ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିଲା।

ତାହା ଏଥିପାଇଁ କାରଣ ସେ ସେହି ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ ଯାହା ଆମ ଦେଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ କିନ୍ତୁ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିର ଯୋଜନା ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ସଦୃଶ।

*(ପ୍ରଫେସର ପରକାଳ ପ୍ରଭାକର ଅର୍ଥନୀତି ରେ ଜବାହାରଲାଲ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ରୁ ଏମ. ଏ. ଡ଼ିଗ୍ରୀ ପାଇବାପରେ ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ ଇକୋନମିକ୍ସ ରୁ ପିଏଚ. ଡି ଉପାଧି ପାଇଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ, ଲେଖକ, ସମାଲୋଚକ ଓ ସ୍ତମ୍ଭକାର। ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ପାଦ୍ରୀ ଷ୍ଟାନ ସ୍ୱାମୀ ସ୍ନାରକୀ ବକ୍ତୃତା ଟି ଛାପିବା ପାଈଁ ଆମକୁ ଦେଇଥିବାରୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୃତଜ୍ଞ।)

Original Text– (English) Prof.  Parakala Prabhakar

 Translation- Samadrusti Online Team

Comments

0 comments