ଏକ ନୂତନ ଭାଷା ଏବଂ ପରିଭାଷା ଅପେକ୍ଷାରେ ନାରୀ

ଅରବିନ୍ଦ ଜୈନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଡାକ୍ତର ରୁଖମା ବାଇଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ଯାହା ହୁଏତ ଆମ ନଜରକୁ ଆସି ନଥାଇପାରେ । ବାଲ୍ୟବିବାହର ବୈଧତାକୁ କୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିବା ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କୁ ମନେ ରଖାଯାଇଥାଏ । ପୁରୁଷ ଜାତିବାଦୀ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ବିଜୟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା ।
ଏଠି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇପାରେ ଯେ, ୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୯ରେ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ରଞ୍ଜନ ଗୋଗୋଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଏକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାର ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଆଇନର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବୈଧତାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଏକ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ମାମଲା (ପିଆଇଏଲ୍) (ଓଜସ୍ୱୀ ପାଠକ ବନାମ ଭାରତ ସଂଘ) କୋର୍ଟର ତିନି ଜଣିଆ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଡିଭିଜନ ବେଞ୍ଚକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିଥିଲେ । ଏହି ଆବେଦନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଏହା ଉଠାଉଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଏବଂ ଦାଦାଜୀ ଭିକାଜୀ ବନାମ ରୁଖମାବାଇ (୧୮୮୪-୧୮୮୮) ମାମଲାର ଉଲ୍ଲେଖ ବିନା ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କୌଣସି ଆଲୋଚନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ ।
ରୁଖମାବାଇ (୨୨ ନଭେମ୍ବର ୧୮୬୪-୨୫ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୫୫) ଙ୍କୁ ସେହି ସମୟର ସମାଜକୁ ସୂଚନା ଦେଉଥିବା କୁପ୍ରଥା ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଘୃଣ୍ୟ ପକ୍ଷପାତୀ ଆଇନର କଣ୍ଟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡିଥିଲା । ସମ୍ମତିର ବୟସ ୧୦ବର୍ଷ ଥିଲା (ଆଇପିସି ୧୮୬୦), ତେଣୁ ବାଲ୍ୟବିବାହ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ବୈଧ ଥିଲା । ଯୌତୁକ ପ୍ରଥା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ କୁପ୍ରଥା ଯୋଗୁଁ, ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ପରେ ତୁରନ୍ତ ହତ୍ୟା କରାଯାଉଥିଲା କିମ୍ବା ସେମାନେ କୁପୋଷଣରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ମହିଳା ଶିଶୁ ହତ୍ୟା ନିବାରଣ ଆଇନ ୧୮୭୦ ପ୍ରଣୟନ ହୋଇଥିଲା ।
ରୁଖମା ବାଇଙ୍କ ପିତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗଙ୍କର ମାତ୍ର ଅଢ଼େଇ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ୨୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଇଚ୍ଛାପତ୍ରରେ ଦେଇଥିଲେ । ଛଅ ବର୍ଷ ପରେ, ତାଙ୍କ ମାତା ଜୟନ୍ତୀବାଇ ଡକ୍ଟର ସଖାରାମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ସେ ୧୧ବର୍ଷ ବୟସର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସାବତ ବାପା ତାଙ୍କର ୨୦ବର୍ଷୀୟ ଗରିବ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଦାଦାଜୀ ଭିଖାଜୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରାଇଥିଲେ । ବିବାହ ପରେ, ତାଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଗଲା ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ଜିଦ୍ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ରୁଖମାବାଈ ତାହା କରିବାକୁ ରାଜି ନଥିଲେ । ସେ କୋର୍ଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ୧୧ବର୍ଷ ଧରି ମାମଲା ଗୋଟିଏ କୋର୍ଟରୁ ଅନ୍ୟ କୋର୍ଟକୁ ଚାଲିଲା ।
ଶେଷରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ରାୟରେ, ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ପିନହେ, ଦାଦାଜୀ ଭିକାଜୀ ବନାମ ରୁଖମାବାଇ (ILR ୯ ବମ୍ବେ ୫୨୯) ମାମଲାର ନିଷ୍କର୍ଷଣ କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆବେଦନକୁ ଖାରଜ କରିଦେଲେ । ୨୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୮୮୫ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାୟରେ କୁହାଯାଇଛି: “ବର୍ତ୍ତମାନର ମୋକଦ୍ଦମାର ପକ୍ଷମାନେ ଏଗାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବିବାହର ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ଦେଇ ଯାଇଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିବାଦୀ ଏଗାର ବର୍ଷର ଶିଶୁ ଥିଲେ । ସେମାନେ କେବେ ସହବାସ କରିନାହାଁନ୍ତି । ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେହେତୁ ପ୍ରତିବାଦୀ ବାଇଶ ବର୍ଷର ମହିଳା, ବାଦୀ କୋର୍ଟକୁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ବିବାହ ସମାପ୍ତ କରି ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚୁକ୍ତି ପୂରଣ କରିପାରିବେ । ପ୍ରତିବାଦୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପୂର୍ଣ୍ଣବୟସର ହୋଇଥିବାରୁ, ବାଦୀଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବିବାହ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେବାରେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ହୋଇଥିବା ଚୁକ୍ତିକୁ ଅନୁମୋଦନ ଏବଂ ସମାପ୍ତ କରିବାରେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ବୟସରେ ଥିଲେ । ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଜଣେ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ସହବାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଏକ ବର୍ବର, ନିଷ୍ଠୁର, ବିଦ୍ରୋହୀ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ; ଏବଂ ମୋର ମତ ହେଉଛି ଯେ ଆଇନ କିମ୍ବା ଆମ କୋର୍ଟର ଅଭ୍ୟାସ ମୋ ଏପରି ନିଦେ୍ର୍ଦଶକୁ ଯଥାର୍ଥ କରେ ନାହିଁ ।’
ଜଷ୍ଟିସ୍ ପିନହେଙ୍କ ଆଦେଶ ବାଲ୍ୟବିବାହର ବୈଧତା, ବୈବାହିକ ବନ୍ଧନର ପବିତ୍ରତା, ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା, ମହିଳା ସ୍ୱାଧୀନତା, ପରିଚୟ ଏବଂ ଅଧିକାର ଉପରେ ଏକ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । (ସୂତ୍ର-ଏନସଲେଭଡ୍ ଡଟର୍ସ, ସୁଧୀର ଚନ୍ଦ୍ର, ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ପ୍ରେସ୍, ୧୯୯୭) ।
ମାମଲା ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମ ଆବେଦନ ୧୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୮୮୬ରେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟରେ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ସାର୍ ଚାର୍ଲ୍ସ ସାର୍ଜେଣ୍ଟ ଏବଂ ବିଚାରପତି ଏଲ.ଏଚ. ବେଲିଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ । ଓକିଲମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି (ଲେଥେମ୍ ଏବଂ ମ୍ୟାକଫରସନ) ଶୁଣିବା ପରେ, କୋର୍ଟ ଜଷ୍ଟିସ୍ ପିନହେଙ୍କ ରାୟକୁ ବାତିଲ କରି ମାମଲାକୁ ପୁନଃ ବିଚାରପାଇଁ ଏକକ ବିଚାରପତି ବେଞ୍ଚକୁ ପଠାଇ ଦେଇଥିଲେ ।
ସେତେବେଳକୁ, ଜଷ୍ଟିସ୍ ପିନହେ ଅବସର ନେଇ ବ୍ରିଟେନ ଫେରିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଫେରାନ୍ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଆସିଥିଲେ । ପୁନର୍ବାର ଯୁକ୍ତି ଶୁଣିବା ପରେ, ଜଷ୍ଟିସ୍ ଫେରାନ୍ ରୁଖମାବାଇଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ କିମ୍ବା ଛଅମାସ ଜେଲଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ନିଦେ୍ର୍ଦଶ ଦେଇଥିଲେ । ଏହା ଥିଲା ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାର ପୁନଃସ୍ଥାପନ ପାଇଁ କୋର୍ଟର ଡିକ୍ରି ଉଲ୍ଲଂଘନ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ।
ରୁଖମାବାଇ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଅକର୍ମଣ୍ୟ ଏବଂ ଅସୁସ୍ଥ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ରହିବା ଅପେକ୍ଷା ଛଅ ମାସ ଜେଲରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିବେ । ରୁଖମାବାଇଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବ୍ରିଟିଶ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ସରକାରରେ ଏକ ହଇଚଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ଯାହାଫଳରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଆଇନଗୁଡ଼ିକର ପୁନର୍ବିଚାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଜାତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ବାଦପତ୍ରରେ ଏକ ବିତର୍କ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ସମ୍ବାଦପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ରାୟ ସପକ୍ଷରେ ଏବଂ ବିପକ୍ଷରେ ଲେଖା, ରିପୋର୍ଟ, ଚିଠି ଏବଂ ସାକ୍ଷାତକାର ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ରୁଖମାବାଇଙ୍କୁ ଜେଲକୁ ପଠାଇବା ଦ୍ୱାରା ଦେଶବ୍ୟାପୀ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ “ମହିଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ରୋହ’ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇଥାଇ ପାରେ । ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଗଠିତ ଏକ କମିଟି ପ୍ରିଭି କାଉନସିଲକୁ ଆପତ୍ତି କରିବା ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ।
ନୈତିକତା, ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି, ଆଇନ ଏବଂ ମହିଳା ଅଧିକାର ଉପରେ ବିତର୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଏବଂ ସଂସ୍କାରବାଦୀ ନେତାମାନେ ଏକ ଆପୋଷ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପ୍ରିଭି କାଉନସିଲରେ ଆପତ୍ତି ଦଣ୍ଡାଦେଶକୁ ସ୍ଥଗିତ କରିଥିଲା । ଉଭୟ ପକ୍ଷର ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ, ଦୀର୍ଘ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ଏବଂ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ରୁଖମାବାଇ ଦାଦାଜୀଙ୍କୁ ୨୦୦୦ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାର ବଦଳରେ ସେ ଡିକ୍ରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଇନଗତ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ । ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା ପରେ, ସେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଇଂଲଣ୍ଡ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଡାକ୍ତର ଭାବରେ ଭାରତ ଫେରି ଆସିଲେ । ଦାଦାଜୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ୧୯୦୪ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା । ରୁଖମାବାଇ ବିଧବା ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହିପରି ରହିଲେ ।
ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ କୋର୍ଟକୁ ଯାଆନ୍ତି (କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ), ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଆଇନ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ନ୍ୟାୟପାଳିକା (ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଧାନ୍ୟ) ସେମାନଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଦୁଃଖ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ପ୍ରାୟତଃ, ପୁରୁଷମାନେ ମହିଳାଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବୁଝି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ ତାଲିମ ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ । ସେମାନେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ କେବଳ ମା, ଭଉଣୀ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଝିଅ, ପ୍ରେମିକା ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ବି ନିଜସ୍ୱ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ଯଦିଓ ସେମାନେ ଚାହିଁବେ, ସେମାନେ ମହିଳା ମାନସିକତାକୁ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହା କ୍ଷଣିକ ଭାବପ୍ରବଣତା କିମ୍ବା କ୍ଷଣିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ; ଏହା ସହାନୁଭୂତିର ପ୍ରଶ୍ନ; ଏହା ଅନ୍ୟ କାହାର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନିଜର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିବାର କ୍ଷମତାର ପ୍ରଶ୍ନ । ଏହା ଭିତରରୁ ଆସୁଥିବା ଏକ ଗଭୀର ବନ୍ଧନର ଭାବନା । ଲିଙ୍ଗ ସମାନତା ଉପରେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଏହି ବନ୍ଧନ ଆସିବ ନାହିଁ । ହଜାର ହଜାର ନ୍ୟାୟିକ ଘୋଷଣା ଅଛି ଯାହା ଲିଙ୍ଗ ସମାନତାର ନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ । କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଲିଙ୍ଗ ସମାନତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଧାରଣା ବିକଶିତ ହୋଇଛି । ସମୟ ସହିତ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନୂତନ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅସ୍ତ୍ର (ତର୍କ, ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଧାରଣା) ଉଭା ହେବ । ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅଧା ଅଂଶକୁ ସର୍ବଦା ପାଇଁ ନିର୍ଯାତିତ କିମ୍ବା ଶୋଷଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାଜ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି ।
କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ ଯେ, ଯଦି ଜଷ୍ଟିସ୍ ପିନହେଙ୍କ ରାୟକୁ ଓଲଟାଇ ଦିଆଯାଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ କୋଟି କୋଟି ଭାରତୀୟ ମହିଳା ବିବାହ ସଂସ୍ଥାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଯେ ଯଦି ରୁଖମାବାଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ବିଶାଳ ସମ୍ପତ୍ତି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ପାଇ ନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେ ଦୀର୍ଘ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ଲଢ଼ିପାରି ନଥାନ୍ତେ ।

ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାରର ପୁନଃସ୍ଥାପନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଇନ, ଯାହାକୁ ରୁଖମାବାଇ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ, ସାମାନ୍ୟ ସଂଶୋଧନ ସହିତ ଏବେ ବି ଆଇନ ପୁସ୍ତକରେ ଅଛି । ଏହାକୁ ୧୯୭୦ ରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ବାତିଲ କରାଯାଇଥିଲା । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିବା ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଆଇନ ୧୯୫୫ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିବାହ ଆଇନ ୧୯୫୪ ରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କାହିଁକି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଏକ ସରଳ ଉତ୍ତର ଅଛି: ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ବିବାହିତ ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ବିଧାନସଭା ସମାନ ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ଉଭୟ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ପରି ମନେହୁଏ ଯେ ଧର୍ମ, ବିବାହ ଏବଂ ପରିବାର ସମେତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାମଲାରେ ମୌଳିକ ଅଧିକାରର କୌଣସି ଭୂମିକା ନାହିଁ!
ରୁଖମାବାଇ ମାମଲାର ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ପି. ଚୌଧୁରୀ, ଟି. ସରିତା ବନାମ ଭେଙ୍କଟ ସୁବାୟା (AIR ୧୯୮୩, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ୩୫୬, ତାରିଖ ୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୩) ମାମଲାରେ ତାଙ୍କ ରାୟରେ ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଆଇନର ଧାରା-୯ (ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାରର ପୁନଃସ୍ଥାପନ)କୁ ଅସାମ୍ବିଧାନିକ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ କାରଣ ଏହା ପକ୍ଷପାତପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ମାନବିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବିରୋଧୀ ଥିଲା । ତଥାପି, ପାଞ୍ଚ ମାସରୁ କମ୍ ସମୟ ପରେ, ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ଅବଧ ବିହାରୀ ରୋହତଗୀ, ହରବିନ୍ଦର କୌର ବନାମ ହରମନ୍ଦର ସିଂହ ଚୌଧୁରୀ (AIR ୧୯୮୪ ଦିଲ୍ଲୀ ୬୬, ୧୫ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୩) ମାମଲାର ନିଷ୍କର୍ଷନା କରି ଏହାକୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ବିଚାରପତି ରୋହତଗୀ ଜଷ୍ଟିସ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଯୁକ୍ତିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, “ଘରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଇନ ପ୍ରଚଳନ ସବୁଠାରୁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ । ଏହା ଏକ ଚାଇନା ଦୋକାନରେ ଏକ ଷଣ୍ଢ ପ୍ରଚଳନ କରିବା ପରି । ଏହା ବିବାହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଏହା ଯାହାପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଛି ତାହାର ଏକ ନିର୍ମମ ଧ୍ୱଂସକାରୀ ପ୍ରମାଣିତ ହେବ । ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାରର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିବାହ ଏବଂ ପରିବାରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି । ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ବିବାହର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗ ଏବଂ ଏହା ସବୁକିଛି ନୁହେଁ ।’ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବୈଧତା ଉପରେ ବିତର୍କ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ କେ. ପରାଶରଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ କୋର୍ଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
ସରୋଜ ରାଣୀ ବନାମ ସୁଦର୍ଶନ କୁମାର ଚଢ଼ା ((AIR ୧୯୮୪ SC ୧୫୬୨, ୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୮୪) ମାମଲାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖାର୍ଜୀ ଏବଂ ସୟଦ ମୁର୍ତାଜା ଫଜଲାଲିଙ୍କ ଏକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ବିତର୍କର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଥିଲେ । ବିଚାରପତିମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାର ବିବାହ ସଂସ୍ଥାର ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଂଶ ଏବଂ ମୁଲ୍ଲାଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଆଇନରୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରାଯାଇଛି । ଯୁକ୍ତିର ମୂଳକଥା ଥିଲା: ଯଦିଓ ଆଇନକୁ ଅସାମ୍ବିଧାନିକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ତଥାପି ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ କ’ଣ? “ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ଜୀବନଯାପନ କରନ୍ତୁ ।’ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ, ତିନୋଟି କୋର୍ଟ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ରୁଖମାବାଇ ମାମଲାର ରାୟକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନଥିଲେ (‘ପିତା ପୁତ୍ରୀ ସମ୍ବାଦ’, ଔରତ ହୋନେ କି ସାଜା, ଅରବିନ୍ଦ ଜୈନ) । ଏହି ସମୟରେ, ଦେଶର ଅନେକ କୋର୍ଟ ରାୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ଜଣେ ମହିଳା ନାବାଳିକା ଭାବରେ ବିବାହ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବୈବାହିକ ସାଥୀ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହିପରି, ରୁଖମା ବାଇଙ୍କଠାରୁ ସରୋଜ ରାଣୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଜିର ମହିଳାମାନେ-ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଯୌନଦାସୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଅଛନ୍ତି । ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଏବଂ ବୈବାହିକ ବଳାତ୍କାର ସମ୍ପର୍କରେ ଆଇନର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବୈଧତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟର ତିନିଜଣିଆ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣ୍ଡପୀଠ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁକ୍ତି ସମୟରେ (୨୦୦୮-୧୨) ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିବାହ ଏବଂ ପରିବାରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଆଇନର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଗଭୀର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଏବଂ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱସ୍ତତା ଦେଖାଯାଇଥିଲା । କୋର୍ଟ ରୁମରେ ଉଡ଼ିଥିବା ଯୁକ୍ତିର ବିଷଯୁକ୍ତ ବାଣଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିବା କ୍ଷତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଖି ନାହିଁ ।
ଏହାର ଲମ୍ବା ଏବଂ ଛୋଟ କଥା ହେଉଛି ଯେ ୨୦୧୩ ସଂଶୋଧନ ସତ୍ତ୍ୱେ, ସ୍ୱାମୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବଳାତ୍କାର କରିବାର ଅଧିକାର ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବାଲ୍ୟବିବାହ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଆଇନ ହୋଇନାହିଁ । କୌତୁହଳପ୍ରଦ କଥା ହେଉଛି ଯେ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଦୀପକ ମିଶ୍ର ୮ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୧୯ରେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ବୈବାହିକ ବଳାତ୍କାରକୁ ଅପରାଧ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରରେ ଅରାଜକତା, ବିବାହ ସଂସ୍ଥାର ପତନ ଏବଂ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅବକ୍ଷୟ ଆଣିବ । ଯାହା ହେଉ, ଆସନ୍ତୁ ଦେଖିବା ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାର ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଆଇନର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବୈଧତାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିବା PIL ଉପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କ’ଣ ରାୟ ଶୁଣାନ୍ତି । କେହି ଜାଣିନାହାଁନ୍ତି ଯେ ବିବାହ ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧୁଥିବା ଶୃଙ୍ଖଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବ କି ନାହିଁ । କେହି ଜାଣିନାହାଁନ୍ତି ଯେ ନ୍ୟାୟିକ ଜ୍ଞାନ ନୂତନ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ର ଲେଖିବ କି ଉତ୍ତର-ଆଧୁନିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱର ଗାଇବ । କେହି କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଅଣଦେଖା କରିପାରିବେ?
ସେଥିପାଇଁ କହିବା ଉଚିତ ହେବ ଯେ ଏକ ନୂତନ ଭାଷା ଓ ପରିଭାଷା ଅପେକ୍ଷାରେ ନାରୀସମାଜ ବିଧାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକାଠାରୁ ଅନେକ କିଛି ଆଶା କରେ ।

Comments

0 comments